Mercator Orteliushuis in Antwerpen
Restauratie, renovatie en herbestemming
Gebouw/site
Type
multifunctioneel gebouw met winkels, reca en kantoren
Locatie
Kloosterstraat 15 2000 Antwerpen
Stijl
vlaamse renaissance – classicerende barok
Bouwjaar
begin 16e eeuw, eind 17e eeuw
Oorspronkelijk ontwerp
Hendrik Verbruggen, Raymond Pelgrims de Bigard
Opdracht
Opdrachtgever
AG Vespa
Projectteam
Origin Architecture & Engineering, Studiebureau Boydens
Het zogenaamde Mercator-Orteliushuis is gelegen in het historische centrum van de stad Antwerpen, en bestaat uit drie 16de-eeuwse en één laat- 17de-eeuwse vleugel. De naam komt van een late bestemming als vergaderlokaal voor het Antwerps Aardrijkskundig Genootschap, maar noch Gerard Mercator, noch Abraham Ortelius hebben ooit in het pand verbleven. Het Mercator-Orteliushuis is bij K.B. van 8 februari 1946 als monument beschermd omwille van zijn architectuurhistorische waarden. Bijzonder aan het gebouw is dat het in 1947-48 door Raymond Pelgrims de Bigard, de voorzitter van de Nationale Vereniging voor Historische Woonsteden, zwaar is gerenoveerd in een harmoniërende stijl en daardoor een beeld geeft van onze restauratiegeschiedenis.
Het gebouwencomplex bestaat uit vier vleugels rond een binnenkoer met achteraan een tuin. De straatvleugel met een natuurstenen lijstgevel en de dwarsvleugels in bak- en zandsteenstijl dateren uit het einde van de 15de en begin van de 16de eeuw, maar incorporeren oudere kelders van woonhuizen van voor de Spaande furie. De tuinvleugel werd opgetrokken in 1698 door architect Hendrik Verbruggen in een classicerende rococo stijl, met een representatieve gevel achteraan de binnenkoer en de vroegere hoofdgevel van het 17de eeuwse stadspaleis in de tuin. De binnenkoergevel wordt versierd door twee zandstenen beelden – een Bacchus- en Venusfiguur – van de hand van beeldhouwer De Cock uit 1741.
De stad Antwerpen, die eigenaar is van het gebouw, bracht hier jarenlang de dienst archeologie onder, terwijl de bekende interieurarchitect Frans Van Praet zijn atelier had op de verdieping en er ook woonde. Vandaag staat het gebouw echter al een tijdje leeg en wordt sporadisch gebruikt voor commerciële doeleinden.
De stad heeft het gebouw in uitbating gegeven aan het stedelijk ontwikkelingsbedrijf AG Vespa die het wenst te herbestemmen en in te schakelen in Antwerps commerciële centrum.
Het wordt een test-case van hoe een complex monument toch een economisch haalbare en exploiteerbare herbestemming kan krijgen. Interventies voor de brandveiligheid, de toegankelijkheid, het beheer en de uitbating dienen afgewogen tegen de erfgoedwaarden. Hierbij werd in heel het proces voldoende aandacht gegeven aan de commerciële aspecten van de invulling.
Op de begane grond worden aan weerszijden van de centrale inkompoort twee handelszaken ingericht met eigen inkom, etalage, sanitair en kitchenette. Aangezien de straatgevel nogal gesloten is en het glas-in-lood van de ramen en de diefijzers voor de vensters beeldbepalend zijn, worden vitrines gecreëerd in de poortdoorgang. In de tuin- en zijvleugels komt een restaurant en bar die in de zomer gebruik kunnen maken van de binnenkoer en de achterliggende tuin. Poort, binnenkoer en tuin vormen een nieuwe stedelijke voetgangersdoorsteek tussen de Kloosterstraat en het Muntplein in het winkelwandelgebied van de stad.
Op de verdiepingen is de mogelijkheid behouden om deze aparte te verhuren als kantoren. In de grote – door Pelgrims gecreëerde – zaal op de verdieping van de tuinvleugel, zijn evenementen mogelijk zijn met een bezetting van ongeveer 200 personen door de versteviging van de historische balkenlaag. De dakverdieping onder de prachtige houten spanten is bij de restauratie onafgewerkt gelaten maar kan in de toekomst asl kantoor of woningen gebruiklt worden.
In de context van de herbestemming werd vooral aandacht gegeven aan de analyse van de draagkracht van het gebouw met het vooropgestelde programma, dat dan ook werd bijgestuurd in functie van het monument. Verder was voornamelijk de studie van de ontsluiting – niet alleen de verticale circulatie tussen de verdiepingen, maar tevens de toegang tot de verschillende apart uitbaatbare loten in het gebouw – bepalend voor het ontwerp. Brandveiligheid en toegankelijkheid voor rolstoelgebruikers is in heel het gebouw overdacht.
Teamleden
Contacteer ons
Aarzel echter niet contact op te nemen. Iemand van het Originteam zal met plezier ter beschikking staan om uw vragen te beantwoorden.